Önemli not! Bu çalışmada kullanılan bilgiler Ticaret Müşavirliğimizce derlenmiştir. Daha ayrıntılı, kesin ve güncel bilgi için lütfen (bir bölümünün adres ve isimlerini Müşavirliğimizden temin edebileceğiniz) hukuk ve danışmanlık firmalarına başvurunuz.

Ücretler
• Bulgaristan’da “Asgari Ücret” 1 Ocak 2009’den itibaren 240 levadır.
• 2008 yılının üçüncü çeyreğinde ortalama aylık ücret 523 Leva (267 EUR) olmuştur.

Vergi ve Sigorta
• 2009’den itibaren sosyal güvenlik ve sağlık sigortası işveren payı aylık ücretin % 18,1’dir, çalışan payı ise % 13’tür.
• KDV oranı tüm ürünler için % 20’dir.
• Kurumlar vergisi oranı % 10’dur.
• Gelir vergisi oranı % 10’dur.

İşsizlik oranı, Bulgaristan genelindeki işsizlik oranının % 35’ini geçen Belediyelerde kurulan imalat sanayi işletmelerinde belli şartalr yerine getirildiği takdirde vergiden muafiyet söz konusu olabilmektedir.
Tarım, sanayi, bilişim ve altyapı sektörlerindeki işletmelere yıllık yatırımları 10 milyon levayı aştığı, yatırım çerçevesinde edinilen varlıkları yeni veya daha önce kullanılmamış olması vb. şartalrın yerine getirilmesi durumlarında beş yıl boyunca kurumlar vergisinden muhafiyet söz konusu olabilmektedir.

Elektrik ve Su
• Bulgaristan çapında faaliyet gösteren üç elektrik dağıtım şirketinin uyguladığı fiyat tarifelerine aşağıda verilen linklerden ulaşılmaktadır:
1. Cez Bulgaria
http://www.cez.bg/en/prices/electricity-prices.html
2. E.ON Bulgaria
http://www.eon-bulgaria.com/english/customers/business_customers/products_prices/index.htm
3. EVN Bulgaria
http://www.evn-ep.bg/de/businesskunden/stromtarife.asp
• Bulgaristan genelinde su fiyatları belediyelere göre değişim göstermektedir. Sofya’da sanayi kullanımı için suyun metre kübü, KDV dahil, 0,84 EUR – 1,01 EUR arasında değişmektedir.

Kira ve Satış
• Sofya’da ofis kiraları Ocak 2009’da metre kare başına aylık 9 EUR - 30 EUR arasında değişmektedir.
• Sofya’da ofislerin satış fiyatı Ocak 2009’da metre kare başına 1.200 EUR – 3.500 EUR arasında değişmektedir.

Kur
• 15 Ocak 2009 tarihi itibariyle 1 USD = 1.4947 BGN (Merkez Bankası).
• 1 Ocak 1999 tarihinden itibaren 1 EUR = 1.95583 BGN olarak sabitlenmiştir.

Bulgaristan ile Türkiye Arasındaki Anlaşmalar
• Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması (1994)
• Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması (1994)
• Serbest Ticaret Anlaşması (1999). Bu anlaşma uyarınca Sanayi ürünlerinin ticaretinde iki taraf da gümrük vergisi almamaktadır. Tarım ürünleri içinse tercihli vergi oranları uygulanmaktadır. 1 Ocak 2007 tarihinde Bulgaristan’ın AB’ye tam üye olması ile birlikte bu anlaşma hükümlerinin yerini Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği hükümleri almıştır.

Şirket Türleri
Bulgaristan’da % 100 yabancı sermayeli şirket kurulabilmektedir. Bulgaristan’da yabancı ortaklarla kurulan şirketler Bulgar ortağı olsun ya da olmasın Bulgar şirketi olarak kabul edilir ve Bulgaristan Ticaret Kanununa göre faaliyette bulunabilirler. Yabancıların kuracağı şirket ya limited ya da anonim şirket statüsünde olabilir. Her ikisi de sermayedarlarına sınırlı sorumluluk yüklemektedir.

• Anonim Şirket (Bulgaristan’da AD olarak kısaltılmaktadır.): Minimum iki gerçek veya tüzel ortakla kurulmaktadır. Sermayesinin asgari 50 000 leva (yaklaşık 25 000 €) olması gerekmektedir. (Tek Kişilik Anonim Şirket Bulgaristan’da EAD olarak geçmektedir)

• Limited Şirket (Bulgaristan’da OOD olarak kısaltılmaktadır.): Minimum iki gerçek veya tüzel ortakla kurulmaktadır. Sermayesinin asgari 5.000 leva (2.500 €) olması gerekmektedir. (Tek Kişilik Limited Şirket Bulgaristan’da EOOD olarak geçmektedir)

Şirket Kuruluşu
Bulgaristan’da 2007 yılının sonuna kadar şirket kuruluşu bölgesel mahkemelere başvurularak mahkeme kaydıyla yapılmaktaydı. Ancak yürürlüğe giren yeni Ticaret Sicili Kanunu gereğince 1 Ocak 2008 tarihinden itibaren Bulgaristan’da firma kuruluşuna ilişkin farklı bir prosedür uygulamaya konulmuştur. Bu tarihten itibaren firma kayıtları ülke genelinde tek ticaret sicili tutmakla görevli kılınan Kayıtlar Ajansı’na başvurularak tek gişede yapılmaktadır. Başvuru, firma yetkili temsilcisinin bir bildirgeyi doldurması ve kanunun öngördüğü belgeleri bildirgenin ekinde ibraz etmesiyle gerçekleşmektedir. Kanunda aksi bir durum öngörülmedikçe firma kaydı başvuru gününü takip eden çalışma gününün mesai bitimine kadar yapılmaktadır. Ticaret siciline kaydın yapıldığı anda firmaya Bireysel Kimlik Kodu verilmektedir. Mevcut olan firmaların ise üç yıl içerisinde Kayıtlar Ajansı’na başvurarak kayırlarını yenilemeleri gerekmektedir. Söz konusu kayıt yenilemeleri ücretsizdir. Ticaret sicili kamuya açıktır.

LTD şirket (OOD) kuruluşu için başvuruda gerekli olan belgeler
• Şirket bilgilerini içeren bir beyanname (Yönetici veya yöneticiler tarafından ibraz edilir)
• Şirket sözleşmesi
• Tüzel kişiliğin kuruluşunu ve bu kişiliğin ilgili organının OOD kuruluşunda yer alma kararı çerçevesinde yetkili olduğunu beyan eden belge (kurucu tüzel kişi yabancı ise veya kurucu tüzel kişi ticaret siciline kayıtlı değil ise)
• Kurucu tüzel kişinin ilgili organının OOD’de yer alma kararı
• Şirket Genel Kurulunun yönetici tayin etme kararı
• Yönetici veya yöneticilerin noter tasdikli kabulü ve imza sirkülerleri
• Mevzuatın gerektirdiği durumlarda devlet mercilerinden alınması gerekli olan lisans ve izinler
• Yatırılan sermayeyi gösteren belge (en az 5 000 leva)
• Özel yasaların gerektirdiği diğer belgeler
LTD şirket kuruluşu için başvuruda 160 leva ticaret siciline kayıt ve 50 leva şirket adı alma ücreti ödenmektedir.

Anonim şirket (AD) kuruluşu için başvuruda gerekli olan belgeler
• Şirket bilgilerini içeren bir beyanname (Yönetim Kurulu üyeleri tarafından ibraz edilir)
• Tüzük, kuruluş sözleşmesi (tek kişilik AD kuruluşunda)
• Ticaret Kanunu’nun 163. maddesi 4. fıkrası gereğince düzenlenecek Kuruluş Kurulu tutanağı
• Tüzel kişiliğin kuruluşunu ve bu kişiliğin ilgili organının AD kuruluşunda yer alma kararı çerçevesinde yetkili olduğunu beyan eden belge (kurucu tüzel kişi yabancı ise veya kurucu tüzel kişi ticaret siciline kayıtlı değil ise)
• Hissedar tüzel kişinin yetkili organının AD’de yer alma kararı
• Şirket Denetim Kurulunun Yönetim Kurulu üyelerinin seçimine ilişkin tutanağı (çift kademeli yönetimde)
• Tüzüğün herhangi bir Kurulda tüzel kişiliği haiz bir üyenin bulunmasına izin verdiği durumlarda bu tüzel kişinin Kuruldaki temsilcisini tayin eden yetkili organ kararı
• Şirket Genel Kurulunun temsilci seçme kararı
• Tüzel kişiliği haiz kurucularda yetkili organlarının kuruluş prosedüründe yer alma kararı
• Yönetim Kurulu tarafından onaylanan ve kuruluş aşamasında hisse beyan eden kişilerin yer aldığı bir liste
• Kurucuların Ticaret Kanunu’nun 160. maddesi 2. fıkrası gereğince düzenlenleyecekleri beyannameler
• Yönetim Kurulu üyelerinin noter tasdikli kabul belgeleri ve Ticaret Kanunu’nun 234. maddesi 3. fıkrasına göre hazırlanmış beyannameleri
• Şirketi yönetmekle yükümlü kişilerin noter tasdikli kabulü ve imza sirkülerleri
• Mevzuatın gerektirdiği durumlarda devlet mercilerinden alınması gerekli olan lisans ve izinler
• Yatırılan sermayeyi gösteren belge (en az 50 000 leva)
• Özel yasaların gerektirdiği diğer belgeler
Tek kişilik AD kuruluşu için başvuruda 460 leva ticaret siciline kayıt ve 50 leva şirket adı alma ücreti ödenmektedir. Bankacılık veya sigortacılık alanında faaliyette bulunacak AD’nin kuruluşu için başvuruda 1700 leva ticaret siciline kayıt ve 50 leva şirket adı alma ücreti ödenmektedir.

İlk Giriş Vizesi
Bulgaristan’a girmek isteyen Türk vatandaşları (işadamları, turistler) vize uygulamasına tabidir. Bu nedenle vize almak isteyenlerden, Bulgaristan’da yerleşik şahıslardan Bulgaristan Polisi “Göç” Müdürlüğü tarafından tasdik edilmiş davet mektubu (aslı) getirmeleri istenmekte veya seyahat acentaları aracılığıyla vize alınabilmektedir. Davet mektupları konusunda ayrıntılı bilgi
http://www.musavirlikler.gov.tr/altdetay.cfm?AltAlanID=846&dil=TR&ulke=BG
linkinden alınabilmektedir.

Büyük şehirlerde, İstanbul Ankara ve Edirne’de bulunan konsolosluklara başvuruda aracılık eden kurumlar mevcuttur.

Şirket çalışanı Türk vatandaşlarının oturum vizesi alması gerekmektedir. Ancak bu işlemler bazen bürokrasi açısından zorlayıcı olabilmektedir.

Oturum Vizesi
Yabancıların Bulgaristan hükumetinden oturum vizesi alması için,
1) Bir işyerinde çalışmak isteyenlerin, Bulgaristan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından izin almaları
2) Ticari faaliyette bulunacakların ise en az 10 Bulgar vatandaşına istihdam sağlaması gerekmektedir.

Başlangıçta oturum vizesi altı aylık verilmektedir. Beş yıl boyunca yılda en az 181 gün Bulgaristan’da kalan yabancılar süresiz oturum izni alabilmektedirler.

Bulgaristan’da şirket kuranların oturum vizesi için başvurduklarında istenen belgeler:
• Kuruluş kararı
• Vergi dairesinden alınan vergi numarası
• Bireysel Kimlik Kodu
• Vergi Levhası
• Bulgaristan Ticaret Odasına kayıt (ihtiyari)
• Oturum izni isteniyorsa en az 10 Bulgar işçinin sigortası, iş sozleşmeleri, maaş bordroları
• Sigorta numarası
• Herhangi bir Bulgar bankasında firma adına açılmış hesap cüzdanı
• Kira sözleşmesi
• Belediye kaydı
• Vergi borcu olmadığına dair vergi dairesinden bir belge

Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Bulgar firmalarla ticaret yapacak Türk firmalarının başlangıçta peşin çalışmaları, bunu yapamıyorlarsa sözleşme yaparak, sözleşmede anlaşmazlık durumunda başvurulacak ilgili mahkemeyi belirtmeleri gerekmektedir. Bulgaristan Sanayi ve Ticaret Odasının içindeki Arbitraj Mahkemesi anlaşmazlık durumlarında ücreti karşılığı avukatlık hizmeti verebilmektedir. Ayrıca ticaret öncesi Bulgaristan’daki firma hakkında Bulgaristan Sanayi ve Ticaret Odası’nın Ticaret Sicili bölümünden ilgili firma hakkkında bilgi alınabilir.

Bulgaristan’da özellikle küçük firmalarda yabancı dil fazla kullanılmamaktadır. Bu nedenle iş bağlantılarında Bulgarca bilen bir tercümana ihtiyaç olacaktır.

İki farklı tür döviz büroları bulunmaktadır. Düşük kur uygulayan bürolarda döviz satışına ilişkin belge imzalatılmaktadır. Bu tarz bürolardan uzak durulması ve herhangi bir belgeyi imzalatmayan ve dekont veren bürolardan döviz bozdurulması gerekmektedir.

Bulgaristan’daki Yatırım Teşvikleri
• İşsizlik oranı Bulgaristan ortalama işsizlik oranının % 35’inin üzerinde olan bölgelerde yapılan yatırımlarda kurumlar vergisinden muafiyet söz konusu olabilmektedir.
• Amortisman oranları, bilgisayar, yazılım ve yeni üretim ekipmanı için 2 yıl içinde sıfırlanmaktadır.
• 5 milyon €’nun üzerindeki yatırım projelerinde ithal edilecek makina/ekipman için KDV’den muafiyet sağlanmaktadır.
• Temettü üzerinden % 5 vergi kesintisi yapılmaktadır.
• Kurumlar vergisi sadece % 10’dur.
• Gelir vergisi % 10’dur.
• Beş milyon € ve üzerindeki yabancı yatırımlar Bulgaristan Yatırımlar Ajansı’ndan, bu miktarın altındaki yatırımlar Bulgaristan KOBİ Geliştirme Ajansı’ndan destek görmektedir. Tarım üreticileri ayrıca Tarım Bakanlığı’na bağlı Devlet Tarım Fonu’ndan destek almaktadırlar.

Önemli Telefonlar
İSİM TELEFON FAKS WEB/E-MAIL
Türk-Bulgar Ticaret ve Sanayi Odası 02 958 12 02
02 854 87 25 02 958 14 25
Bulgaristan San. Tic. Odası (BCCI) 02 811 74 00
02 811 74 50 02 987 32 09
02 811 74 10 www.bcci.bg
Bulgaristan San. Odası 02 932 09 11 02 987 26 04 office@bia-bg.com
Bulgaristan Yatırımlar Ajansı 02 985 55 00 02 980 13 20 www.investbg.government.bg

Bulgaristan KOBİ Geliştirme Ajansı 02 932 92 44
02 932 92 45 02 980 58 69 www.sme.government.bg
office@sme.government.bg
Bulgaristan Rekabet Kurumu

02 935 61 13 02 980 73 15 cpcadmin@cpc.bg
http://www.cpc.bg
Bulgaristan Akreditasyon Kurumu http://www.nab-bas.bg
02 873 53 03
Bulgaristan Özelleştirme Ajansı 02 987 32 94 02 980 98 27 www.priv.government.bg

Bulgaristan Standardizasyon Kurumu 02 817 45 23 02 817 45 35 info@bds-bg.org
http://www.bds-bg.org
Gümrük İdaresi
02 985 91
02 985 94 443 www.customs.bg

T.C. Sofya Büyükelçiliği
Tel: +359 2 935 55 00 (Santral)

Faydalı web sayfaları
Sofya Ticaret Müşavirliği ve Türkiye’nin diğer ülkeler nezdindeki web sayfaları için:
http://www.musavirlikler.gov.tr/

Dış Ticaret Müsteşarlığı web sayfası: www.dtm.gov.tr

İşadamları için avukatlık ve danışmanlık hizmeti veren kurumlar listesi için:
http://www.musavirlikler.gov.tr/altdetay.cfm?AltAlanID=999&dil=TR&ulke=BG

Mevzuat için web siteleri;
• Gümrük Mevzuatı: http://www.customs.bg/en/page/48
• TARIC Sistemi (Gümrük oranlarını, kotaları görüntülemektedir): http://ec.europa.eu/taxation_customs/dds/cgi-bin/tarchap?Lang=EN
• Vergi Mevzuatı: http://www.minfin.bg/en/page/6
• Ticaret Kanunu: http://www.bulgarianconsulate-ist.org/commercial.html
• Yatırımlar Mevzuatı: http://investbg.government.bg/index.php?sid=18&ssid=46
• Çalışma Mevzuatı: http://www.mlsp.government.bg/en/docs/index.htm
• İstihdam Mevzuatı: http://www.az.government.bg/eng/internal_en.asp?CatID=16&BM=0
• Enerji Mevzuatı: http://www.mee.government.bg/eng/norm/rdocs.html
• Silah ve Çifte Kullanımı Olan Ürün ve Teknolojilerir Ticaretinin Kontrolüne İlişkin Mevzuat: http://www.mee.government.bg/eng/ind/earms.html
• Fikri Mülkiyetin Korunmasına İlişkin Mevzuat: http://www.mee.government.bg/eng/norm/rdocs/mdoc.html?id=14919
• Çevrenin ve Sualrın Korunmasına İlişkin Mevzuat: http://www.moew.government.bg/index_e.html
• Patent Mevzuatı: http://www1.bpo.bg/index.php?option=com_content&task=view&id=75&Itemid=122&lang=en
• Standardizasyon Mevzuatı ve Standartlar: http://www.bds-bg.org/
• Uluslararası Arbitraj Mevzuatı: http://www.bcci.bg/arbitration/index.html
• İhaleler Mevzuatı: http://www.cpc.bg/public/index.php?id=259
• Rekabetin Korunmasına İlişkin Mevzuat: http://www.cpc.bg/public/index.php?id=259
 
İhale Takip:

Bazı güncel ihale duyuruları Müşavirliğimizce özetlenerek Türkçe olarak web sayfamızda yayınlanmaktadır: http://www.musavirlikler.gov.tr/haberdetay.cfm?HaberID=5611&ulke=BG&dil=TR

• Kamu İhaleleri Ajansı (İhaleler Bulgarca olarak yayınlanmaktadır):
http://www.aop.bg/
• Bölgesel Kalkınma ve Bayındırlık Bakanlığı çerçevesindeki ihaleler: http://www.mrrb.government.bg/index.php?lang=en&do=notice
• Ulaştırma Bakanlığı çerçevesindeki ihaleler: http://www.mt.government.bg/page.php?category=140
• Çevre ve Sular Bakanlığı çerçevesindeki ihaleler: http://www.moew.government.bg/index_e.html
• Maliye Bakanlığı çerçevesindeki ihaleler:
http://www.minfin.bg/en/tenders